W ramach niezwykłego przełomu archeologicznego, wykopaliska na nekropolii Porta Sarno, tuż za starożytnymi murami miejskimi Pompei, ujawniły monumentalny grobowiec ozdobiony niemal naturalnej wielkości rzeźbami nagrobnymi, oferując nowe spojrzenie na rzymskie zwyczaje pogrzebowe, religię i hierarchię społeczną.
Monumentalny grobowiec został wydobyty na światło dzienne w ramach trwającego projektu badawczego „Badanie archeologii śmierci w Pompejach”, interdyscyplinarnego przedsięwzięcia z udziałem Parku Archeologicznego w Pompejach i Uniwersytetu w Walencji. Chociaż obszar ten był częściowo zbadany podczas wcześniejszych wykopalisk w latach 90. XX wieku, ostatnie prace rozpoczęte w lipcu 2024 roku odsłoniły szeroką ścianę grobowca z wieloma niszami grobowymi, ukoronowaną uderzającym przedstawieniem dwóch postaci w wysokim reliefie.
Na szczycie ściany grobowca znajdują się dwie niemal naturalnej wielkości rzeźbione postacie, mężczyzna i kobieta, wyrzeźbione w stylu wysokiego reliefu, co jest wyjątkowo rzadkie w sztuce sepulkralnej południowych Włoch. Uważa się, że postacie pochodzą z późnego okresu republikańskiego (koniec II – I wieku p.n.e.), czasu, gdy Pompeje kwitły jako miasto rzymskie, zanim zostały zniszczone przez Wezuwiusz w 79 roku n.e.
Postać kobieca jest bogato szczegółowa: przedstawiona jest w biżuterii, takiej jak kolczyki, bransoletki i charakterystyczny naszyjnik „lunula” w kształcie półksiężyca – symbol noszony przez Rzymianki i być może związany z funkcjami religijnymi. Niektórzy eksperci przypuszczają, że mogła być kapłanką Ceres, rzymskiej bogini rolnictwa, płodności i macierzyństwa, na podstawie symboli ceremonialnych, które trzyma i nosi.
Postać męska, również w klasycznym stroju, może przedstawiać krewnego lub współpracownika – być może jej męża lub syna – ale bez inskrypcji pozostaje to niepewne. Co jednak jest jasne, to fakt, że monument nagrobny został stworzony dla osób o znaczącej pozycji w społeczeństwie pompejańskim.
To znalezisko jest istotne nie tylko ze względu na jakość artystyczną, ale także na to, co ujawnia o rzymskich rytuałach pogrzebowych i rolach społecznych. Rzeźby w wysokim reliefie tej skali są niezwykłe w regionie, wskazując, że pochowane osoby były prawdopodobnie wybitnymi obywatelami. Odkrycie pomaga archeologom lepiej zrozumieć, w jaki sposób starożytni mieszkańcy Pompejów upamiętniali zmarłych, oraz jak role religijne i rodzinne były ze sobą powiązane w tkance kulturowej miasta.
Po odkryciu rzeźby zostały starannie przetransportowane do Palestra Grande na terenie wykopalisk w Pompejach, gdzie poddano je renowacji. Stały się one głównymi eksponatami wystawy „Być kobietą w starożytnych Pompejach”, która została otwarta 16 kwietnia 2025 roku i potrwa do początku 2026 roku. Wystawa bada płeć, status i codzienne życie w starożytnym mieście, wykorzystując takie znaleziska jak te rzeźby, aby ożywić historię dla zwiedzających.
Podczas gdy Pompeje wciąż odkrywają nowe sekrety spod warstw popiołu wulkanicznego, zwiedzający mogą dziś zwiedzać zarówno starożytne ulice, jak i zmieniające się wystawy prezentujące najnowsze odkrycia. Oficjalne informacje o tym miejscu, w tym godziny otwarcia i opcje biletów, są regularnie aktualizowane i pomagają turystom zaplanować wizytę, aby na własne oczy zobaczyć te niezwykłe znaleziska.